Η Στιγμή και η Απόσταση – Φωτογραφίζοντας τον κόσμο
Η πρώτη φωτογραφία που τράβηξα ποτέ στη ζωή μου, ήταν ένα ηλιοβασίλεμα στη Μήλο. Ήμουν γύρω στα 12, με την αναλογική canon του πατέρα μου κι έναν σταθερό 50άρη φακό. Δεν υπήρχαν τότε ψηφιακές μηχανές, με αυτοματισμούς και προεπισκόπιση. Έπρεπε να περιμένουμε να εμφανιστεί το φιλμ για να δούμε τι είχαμε κάνει (την καλημέρα μου στη Generation X).
Κατά τύχη, ένστικτο ή απλά επειδή παρακολουθούσα τον πατέρα μου να χειρίζεται τη μηχανή, η συγκεκριμένη φωτογραφία βγήκε πολύ καλή. Αντικειμενικά. Δεν απεικόνιζε κάτι ιδιαίτερο: ένα παραδοσιακό κυκλαδίτικο σπίτι στα δεξιά, στο βάθος τη θάλασσα και τον ορίζοντα στα ζεστά χρώματα του ηλιοβασιλέματος.
Αυτή η φωτογραφία, λοιπόν, βρίσκεται ακόμα και σήμερα κορνιζαρισμένη πάνω στο γραφείο μου και είναι ένα από τα πράγματα που θα έπαιρνα μαζί μου σε περίπτωση που χρειαζόταν να εκκενώσω το σπίτι μου. Γιατί είναι η πρώτη μου λήψη, γιατί είναι η αιτία που αγάπησα τόσο τη φωτογραφία, ο λόγος που αυτό το χόμπυ είναι η μεγαλύτερη – και πιο μοναχική – απόλαυση που έχω μέχρι σήμερα και γιατί μου θυμίζει πώς ξεκίνησα να “βλέπω”.
Γιατί με τη φωτογραφία έχω καταλάβει πολλά για τον εαυτό μου. Πώς “βλέπω”, τι βλέπω, τι θέλω ν’ αποθανατίσω. Έμαθα πόσο επίμονη και υπομονετική είμαι, πόσο μ’ αρέσει να περνάω δημιουργικό χρόνο μόνη μου, πόσο απολαμβάνω να χάνομαι μέσα στα στενά της όποιας πόλης – λατρεύω να φωτογραφίζω τις πόλεις – με τον ρυθμό μου, χωρίς να δεσμεύομαι από κάτι εκτός από τη γλυκιά εξάντληση της σωματικής κούρασης.
Είναι πολύ όμορφο να κοιτάς πραγματικά κάτι μέσα από τον φακό. Προσδιορίζεις εντελώς διαφορετικά τους όγκους, τις αποχρώσεις, την προοπτική, την οπτική γωνία. Ο φακός παρεμβάλλεται ανάμεσα σ’ εσένα και τον κόσμο εκεί έξω κι αυτό είναι τόσο όμορφο και τόσο απελευθερωτικό. Είσαι εσύ, η κάμερα και βλέπεις τον κόσμο σαν αόρατος παρατηρητής. Τον αποτυπώνεις σύμφωνα με τον τρόπο που βλέπεις εσύ, τις λεπτομέρειες που θέλεις να θυμάσαι, τις εικόνες, τους ανθρώπους. Το συναίσθημα εκείνης της στιγμής και τελικά την ιστορία που θέλεις να διηγηθείς.
Έμαθα πως μ’ αρέσει η γενική εικόνα αλλά και η λεπτομέρεια.Τα σχήματα και οι σκιές που τα περιγράφουν. Την ομορφιά της ασχήμιας και της αντισυμβατικής εικόνας, τα χρώματα αλλά και την απουσία τους, το φως και τη σκιά. Τις ιστορίες που μπορεί να πει μια φωτογραφία, τα αρώματα που μπορεί να φέρει στα ρουθούνια σου κι ας είναι μια εκτύπωση σ’ ένα κομμάτι γυαλιστερό χαρτί. Το ευχάριστο ή το δυσάρεστο συναίσθημα που μπορεί να σου ξυπνήσει, ακόμα και να σου αφήσει στο στόμα μια γεύση, πικρή ή γλυκιά.
Τους ανθρώπους, τους αγνώστους, τους θεωρώ κομμάτι του σκηνικού. Μ’ αρέσει να φωτογραφίζω τους περαστικούς στους δρόμους, όχι σαν ξεχωριστές οντότητες αλλά σαν κομμάτι της σκηνής. Επειδή δίνουν με την παρουσία τους μια ανθρώπινη διάσταση στην ομορφιά ή την ασχήμια του κάδρου, οριοθετούν την κλίμακα, ζωντανεύουν τη στατική αρχιτεκτονική. Σε αντίθεση με τα πορτραίτα, δηλαδή, με ανθρώπους που γνωρίζω και με τη φωτογραφία αποτυπώνω ένα κομμάτι του χαρακτήρα τους, της έκφρασής τους, το πως νοιώθουν εκείνη τη στιγμή και της μεταξύ μας σχέσης. Αυτή η σχέση, το βλέμμα προς σε σένα μέσα από τον φακό, αφήνει να ξεχυθεί η σχέση του προσώπου και εσένα που κρατάς την κάμερα. Αυτές οι φωτογραφίες κλείνουν μέσα τους συναισθήματα, ιστορίες, ίσως και μια ολόκληρη ζωή. Από τέτοιες φωτογραφίες καταλαβαίνεις την αγάπη και το δέσιμο. Ή την απουσία τους.
Ακριβώς επειδή για μένα η φωτογραφία είναι μια μοναχική διαδικασία που με γεμίζει απόλυτα, δεν μοιράζομαι εύκολα με κάποιον άλλον την κάθε φωτογραφία τη στιγμή της λήψης της. Προτιμώ να μοιράζομαι το μετά, το τελικό αποτέλεσμα. Εκεί είναι που αναζητώ μάτια να τη δουν, να τη σχολιάσουν, να τη νοιώσουν όσο τους λεω την ιστορία που κρύβει.
Εμείς οι εραστές της φωτογραφίας, ίσως τελικά να φωτογραφίζουμε για να αποδείξουμε ότι ήμασταν εκεί. Ότι ήμασταν μάρτυρες της ομορφιάς, του ιδιαίτερου, του καθημερινού. Της ιστορίας. Στην πραγματικότητα αυτό που φωτογραφίζουμε είναι η απόσταση ανάμεσα σ’ εμάς και τον κόσμο. Αυτή την απόσταση που μας επιτρέπει να ανακαλύψουμε ποιοι είμαστε, προφυλαγμένοι, με μόνο ήχο το “κλικ” του κλείστρου. Απ’ αυτή την απαραίτητη απόσταση που τροφοδοτεί την αντίληψη της πραγματικότητας και τελικά τη σχέση μας με τον υπόλοιπο κόσμο.
Η Susan Sontag υποστηρίζει ότι η φωτογραφία, ενώ φαινομενικά αποτελεί ένα ουδέτερο μέσο καταγραφής, είναι κατά βάθος χειριστική και επιδραστική καθώς διαμορφώνει την αντίληψή μας για τα γεγονότα, τους τόπους ακόμα και τους εαυτού μας. Και κάθε φορά που κοιτάζω μέσα απ’ τον φακό, θυμάμαι ότι δεν ψάχνω να αποτυπώσω απλώς αυτό που βλέπω. Ψάχνω να καταλάβω ποια είμαι.
