Σενάρια καταστροφής και άλλες προετοιμασίες ενός ταξιδιού
Υπάρχει ένα πολύ συγκεκριμένο είδος αγωνίας που κυριεύει κάποιους από εμάς πριν από ένα ταξίδι. Όχι το άγχος για τις βαλίτσες ή τα χαρτιά, αλλά εκείνο το παράλογο, καταστροφικό σενάριο που παίζει στο κεφάλι μας σαν ταινία τρόμου. Δεν έχει καμία σημασία εάν είναι κοντινό ή μακρινό ταξίδι, σύντομο ή πολυήμερο, αρκεί να έχει αυτό το χαρακτηριστικό: να είναι πολυαναμενόμενο. Να είναι τόσο σημαντικό σαν να εξαρτάται η ζωή μας απ’ αυτό. Να είναι η απόδραση που έχουμε ονειρευτεί, ειδικά όταν έχει προηγηθεί μία πιεστική και δύσκολη περίοδος. Να έχουμε σχεδιάσει μέχρι και την πιο μικρή λεπτομέρεια, τις λίστες με όλα όσα θέλουμε να δούμε και να κάνουμε, μέχρι και τη λίστα με τα ρούχα που θέλουμε να πάρουμε μαζί μας. Να είναι η πιο χειροπιαστή υπενθύμιση ότι εξακολουθούμε να ζούμε.
Είναι αυτή η αγωνία που έχει λίγο από ανυπομονησία για το ίδιο το ταξίδι, λίγο από φόβο μην πάει κάτι στραβά κατά τη διάρκεια και πολύ από τρόμο μην γαμηθούν τα πάντα μέχρι την ώρα της αναχώρησης. Μήπως, δηλαδή, το σύμπαν μας πετάξει στη μούρη ένα κωλοδάχτυλο κολοσσιαίων διαστάσεων την τελευταία στιγμή, ψιθυρίζοντας “ήθελες να φύγεις, ε;”. Αν δε, πολλαπλασιάσουμε τα παραπάνω με τη χρυσή τριπλέτα αγχώδης διαταραχή – PTSD προηγούμενων ταξιδιών – εύθραυστα ανοιχτά μέτωπα, τότε αυτή η αγωνία μετατρέπεται στο πιο χαοτικό τζακ ποτ.
Στη δική μου περίπτωση, όταν ο αριθμός των υπολειπόμενων ημερών γίνει μονοψήφιος, μπορώ να χάσω μέχρι και τον ύπνο μου. Υπερβολικό θα πει κάποιος. Ναι, αλλά απόλυτα αναμενόμενο για όσους από εμάς πάσχουμε από ΓΑΔ – κι ας είναι και ρυθμισμένη. Κι έτσι, οι μέρες πριν την αναχώρηση θυμίζουν ψυχολογικό θρίλερ με δύο βασικούς πρωταγωνιστές. Από τη μία, η φωνή της λογικής: “σιγά μωρέ, τι μπορεί να πάει στραβά;” Από την άλλη, η φωνή του καταστροφολόγου: “σταμάτα, παιδάκι μου, μην το γκαντεμιάσεις.” Οι ψυχολόγοι θα το έλεγαν “προκαταβολικό άγχος” ή “καταστροφολογία”. Εγώ το λέω σκέτο μαρτύριο.
Άλλο να είσαι έτοιμος για μια μικρή αναποδιά κι άλλο να νιώθεις υποχρεωμένος να προετοιμαστείς για την καταστροφή του κόσμου. Έχω γνωρίσει ανθρώπους που κρύβουν τις χαρές τους για το κακό το μάτι. Τη γλωσσοφαγιά. Τη γρουσουζιά. Λες και αυτό, το να μοιραστείς τη χαρά σου, δηλαδή, θα προκαλέσει με κάποιο τρόπο το μένος της ζωής για να έρθει “ισορροπία”. Η ισορροπία της χαράς και της λύπης, του καλού και του κακού, της ζωής και του θανάτου. Όλα στο ζύγι.
Από που να το κληρονόμησαν αυτό άραγε; Και γιατί αυτές οι δοξασίες συνεχίζουν να διαιωνίζονται ακόμα και σήμερα; Να φταίει η κουλτούρα μας; Ο βαθιά ριζωμένος συντηρητισμός μας; Η γενικευμένη οπισθοχώρηση στον μεσαίωνα προηγούμενων δεκαετιών; Η αντίδραση σε κάποιο συλλογικό τραύμα; Γιατί είναι τραγικά οδυνηρό να φοβάται κανείς τη χαρά, την ίδια τη ζωή. Να φοβάται να γελάσει γιατί “το γέλιο φέρνει κλάματα”. Για όλα τα κακά της μοίρας μας φταίει η ευτυχία; Και γιατί να μην ισχύει το αντίθετο; Ο πόνος ν’ ακολουθείται από χαρά, για παράδειγμα. Κι αυτό ισορροπία δεν είναι; Ή τα κλάματα από ξεκαρδιστικά γέλια. Γιατί να είμαστε τόσο ενοχικοί ώστε να μας πιάνει τέτοιος τρόμος να είμαστε ευτυχισμένοι;
Κάπου εδώ μπαίνει στο παιχνίδι κι ο Robert K. Merton με την “αυτοεκπληρούμενη προφητεία”. Δηλαδή, ο τρόπος που οι φόβοι μας μετατρέπονται σε πράξεις, κι οι πράξεις μας σε αποδείξεις ότι “είχαμε δίκιο εξαρχής.” Ένας φαύλος κύκλος αυτοσαμποτάζ, δηλαδή. Όταν είχα πρωτακούσει τον όρο “αυτοεκπληρούμενη προφητεία”, μου είχε κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση το γεγονός ότι είμαστε τόσο ικανοί ώστε να σαμποτάρουμε τους εαυτούς μας ασυναίσθητα. Γινόμαστε, με λίγα λόγια, επικίνδυνοι για εμάς τους ίδιους, οι χειρότεροι εχθροί μας.
Με λίγα λόγια, εάν φοβόμαστε μην χάσουμε την πτήση μας, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ότι θα κάνουμε τα πάντα για να χάσουμε την πτήση μας. Εάν πιστεύουμε ότι θα μας γλωσσοφάνε για τη χαρά μας, θα κάνουμε τα πάντα ώστε η χαρά να μας βγει ξινή. Αν τρέμουμε ότι θα τρακάρουμε σε κάποιο ταξίδι, είναι πολύ πιθανό να προκαλέσουμε εμείς κάποιο ατύχημα. Εμείς οι ίδιοι είμαστε οι αγωγοί της “κακής ενέργειας”, της “γκαντεμιάς” ή πες το όπως αλλιώς θέλεις. Και σαμποτάρουμε τον εαυτό μας, και κατηγορούμε τους άλλους. Ωραίοι είμαστε, ε;
Κάτι που με έχει βοηθήσει αρκετά σ’ αυτό το θέμα, είναι το γράψιμο. Παράδειγμα: αυτό το κείμενο με βοηθάει να καταγράψω τους φόβους μου, να τους οριοθετήσω και τελικά να τους ξορκίσω. Τι ΔΕΝ φοβάμαι: ότι θα χάσω το αεροπλάνο. Ότι θα τρακάρουμε στο δρόμο για το αεροδρόμιο. Ότι θα ακυρωθεί η πτήση μας. Τι φοβάμαι: ότι θα αρρωστήσει κάοιος αγαπημένος μου. Αυτός είναι ο φόβος μου, δηλαδή. Η υγεία. Γιατί αυτός ο χρόνος, με το καλημέρα σας, μας έδειξε το σκληρό του πρόσωπο, αλλάζοντας τις ζωές μας και προσθέτοντας ακόμα 1-2 τραύματα στο πλούσιο ιστορικό μου.
Αν κάτι μου έχει μάθει αυτός ο χρόνος, είναι η υπομονή και η προσαρμοστικότητα. Ευτυχώς, είχα “εκπαιδευτεί” άριστα τα προηγούμενα χρόνια, οπότε δεν ήταν κάποιο καινούριο skill που έπρεπε να ανακαλύψω. Και αυτή είναι η ουσία της πείρας, αγαπητέ αναγνώστη. Ό,τι έχουμε ζήσει, ό,τι έχουμε τραβήξει, όλα όσα έχουμε χάσει, αφήνουν το αποτύπωμά τους πάνω μας και την ικανότητα να αντιμετωπίζουμε αντίστοιχες καταστάσεις. Ο εγκέφαλός μας εκπαιδεύεται με αδιανόητη ικανότητα και ταχύτητα, κι αυτό γιατί ο στόχος του, ο σκοπός του είναι να μας κρατήσει ζωντανούς. Και επειδή γενικά βαριέται – true story – φτιάχνει shortcuts, κυκλώματα, ώστε να μην ξοδεύει ενέργεια την επόμενη φορά. Σαν εκείνον τον φίλο που θα προτείνει πάντα την πιο εύκολη διαδρομή στο GPS, ακόμα κι αν σε βγάλει σε χωματόδρομο.
Κι εγώ; Εξακολουθώ να μαθαίνω, να βρίσκω τρόπους να επιλέγω τη χαρά αντί για τον φόβο. Χωρίς σενάρια, προφητείες ή κατάρες. Να νιώθω μόνο το τρέμουλο των τροχών και την ώθηση της απογείωσης που με κολλάει στο κάθισμα. Και ίσως το μεγαλύτερο μάθημα, τελικά, να είναι αυτό: να εξακολουθώ να βρίσκω τρόπους να συνεχίζω παρά τον φόβο. Γιατί το πρόβλημα μου δεν ήταν ποτέ το ταξίδι. Ήταν απλά να καταφέρω να φύγω.
